آب و آب های معدنی و املاح آن

 

آبهای معدنی ( Inorganic Water ) ، آبهایی هستند که در یک کیلوگرم آنها لااقل هزار میلی گرم نمک و یا 250 میلی گرم انیدرید کربنیک آزاد موجود است.

آبهای معدنی ، از چشمه‌های طبیعی یا چشمه‌هایی که مصنوعا ایجاد کرده‌اند، جریان دارند و آنها را در همان سرچشمه در ظرف مخصوصی پر می‌کنند و برای مصرف حمل می‌نمایند. آب چشمه‌ها بطور کلی دارای نمکهایی هستند که در موقع عبور آب از سطح زمین در آن حل شده ولی آب مقطر فاقد این نمک هاست. مقدار این نمکها در آبهای معدنی بمراتب زیادتر و لااقل به یک در هزار می‌رسد.

ترکیبات آب معدنی

در آب معدنی ترکیباتی مانند نمک های ید و ترکیبات آرسنیک و ترکیبات گوگرددار و مواد رادیواکتیو و نظیر آنها وجود دارد که در آب معمولی نیست. از آنجائیکه ترکیبات قشر زمین در نقاط مختلف ، متفاوت می‌باشد، مسلم است که ترکیبات آبهای معدنی هم فرق می‌کند. مثلا در یک آب معدنی مقدار کلرور سدیم زیادتر و در آب معدنی دیگر مقدار آهک زیادتر است.

طبقه بندی آبهای معدنی
آب های معدنی را از روی اینکه چه ترکیبی بیشتر در آن وجود دارد طبقه بندی کرده‌اند.

آبهای معدنی اسیدی
این آبها باید لااقل در یک لیتر ، یک گرم انیدرید کربنیک طبیعی آزاد محلول داشته باشد.

•سرچشمه‌ها: مهمترین چشمه‌های انیدرید کربنیک‌دار در آلمان ، چشمه‌های مارین‌باد و چشمه زائربرون در هارتی و غیره می‌باشد. در ایران هم آب ترش راه رشت و آب علی از چشمه‌های مهم می‌باشد.

چشمه‌های قلیایی که دارای قسمت اعظم از کربنات سدیم می‌باشند، معروفترینشان ، چشمه‌های سالسبرون در آلمان و ویشی در فرانسه می‌باشد.

•فواید آن برای بدن : انیدرید کربنیک محلول در آب موجب تسریع حرکت دودی‌شکل روده می‌گردد و مقدار عصاره‌هایی که در روده ریخته می‌شود را زیادتر می‌کند. در نتیجه ، هضم غذا تسریع می‌شود. همچنین موجب زیاد شدن اسید کلریدریکی که در معده تولید می‌شود، می‌گردد و اثر اشتها آور دارد. آبهای قلیایی نیز فعالیت معده را زیاد می‌کنند و اسید معده را از بین می‌برند و در معالجه درد مفاصل مؤثرند.

آبهای معدنی سولفات سدیم‌دار

آب این چشمه‌ها دارای سولفات سدیم می‌باشند، ولی علاوه بر آن ، اغلب کلرور سدیم و بی‌کربنات سدیم هم دارد.

•سرچشمه‌ها: مهمترین چشمه‌های سولفات سدیم‌دار چشمه‌ مارین‌باد و چشمه‌ الستر در ساکسن و غیره در آلمان می‌باشد.

آب چشمه‌های تلخ

مهمترین ماده شیمیایی که در آب این چشمه‌ها موجود است و موجب تلخی مزه آنها می‌گردد، سولفات منیزیم می‌باشد، اما علاوه بر سولفات منیزیم ، اکثرا سولفات سدیم و کلرور سدیم هم در آنها وجود دارد.

•سرچشمه‌ها : مهمترین چشمه‌های تلخ در آلمان می‌باشند. چشمه فریدریک هال در ماینینگن و چشمه مدکنت هایم در ورتنبرگ است.

•فواید آن برای بدن : آبهای تلخ اثرات خوبی در برطرف کردن یبوست و چاقی دارند. آشامیدن آب این چشمه‌ها برای اشخاص ضعیف و کم خون و مسلول و نظیر این‌ها خوب نیست.

چشمه‌های کلرور سدیم

در آب این چشمه‌ها بیش از یک گرم املاح در لیتر موجود است و بیشتر این املاح نیز کلرور سدیم می‌باشد.

•سرچشمه‌ها : چشمه‌های کیسینگن و نوی‌هاس واقع در آلمان از مهمترین چشمه‌ها می‌باشند.

•فواید آن برای بدن : اشخاصی که مبتلا به سو هاضمه و یا چاقی زیاد می‌باشند و یا دستگاه تنفسی آنها خوب کار نکند، بر اثر آشامیدن این آبها بهتر می‌شوند.

آب های آهن‌دار

آبهایی که در یک لیتر آب آنها بیش از ده میلی گرم آهن به حالت محلول موجود باشد، از آنجائی که آبهای آهنی زود تجزیه و آهن آنها ته نشین می‌شود. معمولا در همان سرچشمه‌ آنرا می‌آشامند.

•سرچشمه‌ها : نمونه‌ای از چشمه‌های آهن دار در ایران آب گرم محلات است. مهمترین چشمه‌های آهنی در آلمان چشمه‌های پیرمونت و چشمه شوالباخ و چشمه الکسی باد و غیره می‌باشد.

•فواید آن برای بدن : آبهای آهن‌دار برای درمان کم خونی بسیار مفید می‌باشد.

آبهای گوگردی

این آبها دارای هیدروژن سولفوره آزاد و یا هیدروسولفور و یا هر دوی اینها می‌باشند ( بوی هیدروژن سولفوره ، شبیه بوی تخم مرغ گندیده است )

•سرچشمه‌ها : آبهای گوگردی در اسک لاشاپل ( آخن ـ آلمان ) همچنین در بادن نزدیک وینه و در اکس لبن هم موجود است. در ایران نیز آب اسک ، نمونه‌ای از آبهای گوگردی است.

•فواید آن برای بدن : آبهای گوگردی در درمان روماتیسم و امراض جلدی و مسمومیتهای فلزی تجویز می‌شود.

آبهای ‌آهک‌دار

این آبها دارای نمکهایی هستند که قسمت اعظم آنها کربنات اسید کلسیم و کربنات اسید منیزیم و گچ و انیدرید کربنیک می‌باشد.

•سرچشمه‌ها : در آلمان چشمه‌های آن در ویلدونگن و وایسن بورگ و محلهای دیگر واقع می‌باشد. در ایران آب گرم راه همدان نمونه‌ای از آبهای آهک‌دار می‌باشد.

•فواید آن برای بدن : آبهای آهکدار در درمان نارسایی کلیه و درمان ناراحتی اعصاب و درمان اگزمای پوست و غیره توصیه شده‌اند.  

چشمه‌های آرسنیک‌دار

این چشمه‌ها دارای مقدار جزئی آرسنیک هستند که بعلت کمی مقدار اثر کشندگی ندارد بکله بطور کلی برای تقویت بکار می‌رود.

•سرچشمه‌ها : محل این چشمه‌های دورک هایمر ماکس کول واقع در آلمان و چشمه لویکو واقع در شمال ایتالیا می‌باشد.

•فواید آن برای بدن : آشامیدن آب این چشمه‌ها برای رفع کم خونی و ضعف ناشی از کمی غذا و غیره مفید است.

آب های یددار

آب این چشمه‌ها را بیشتر برای آشامیدن و نه حمام گرفتن مصرف می‌کنند و ید موجود در آنها ، هم دستگاه گوارش و هم غدد گلو را تحریک به کار و ترشح می‌کند.

طبقه بندی آب های بسته بندی شده :

آبهای بسته بندی شده به دو دسته اساسی تقسیم می شوند :

1-آبهای آشامیدنی (فرامعدنی)
2-آبهای معدنی

۱- آبهای آشامیدنی (آب های فرا معدنی )

الف) آبهای آشامیدنی که به طور طبیعی دارای گاز دی اکسید کربن co2 می باشند .
ب) آبهای آشامیدنی که بطور مصنوعی گاز دی اکسیدکربن به آنها تزریق می شود .

۲- آبهای معدنی

آبهای معدنی با وجود تاثیر متناوب عوامل مختلف طبیعی بایستی از نظر ترکیبات ، دما و میزان آب از تغییرات جزئی برخوردار باشند .

الف ) آب معدنی گازدار :

آبی است که پس از فراوری مجاز و بسیار جزئی ، مقدار گاز آن برابر با مقدار گازی می باشد که آب درمظهر چشمه دارد .

ب ) آب معدنی بدون گاز :

آبی است که پس از گذرانیدن فراوری جزئی دارای گاز کربنیک co2 فقط به مقدار لازم جهت نگهداری املاح بی کربنات و یا گازهای دیگر باشد .

ج ) آب معدنی گازدار شده :

آبی است که در انتهای حذف آهن از منبع دیگری گاز دی اکسید کربن به آن افزوده می شود .

مقایسه تفضیلی آب معدنی و آب آشامیدنی ( فرامعدنی )

تعریف آب آشامیدنی ( فرامعدنی ) :

آب آشامیدنی آب گوارایی است که عوامل فیزیکی ، شیمیایی ، بیولوژیکی آن در حدی باشد که معرف آن عارضه سویی در کوتاه مدت یا دراز مدت در انسان ایجاد ننماید .
آب آشامیدنی بسته بندی شده یا فرامعدنی که جهت آشامیدن مورد مصرف انسان قرار می گیرد ممکن است حاوی مواد مصرفی ، دی اکسید کربن co2 ( که به طور طبیعی در آن وجود دارد و یا به طریق مصنوعی به آن اضافه شده است ) باشد ولی حاوی مواد شیرین کننده ، مواد طعم دهنده و یا سایر مواد افزودنی غذایی نیست .

نکته : آیا می دانید آب آشامیدنی بسته بندی شده یک ماده غذایی سالم محسوب می گردد .
آب آشامیدنی را از چشمه ها ، قنات ها و یا چاه های عمیق استخراج می کنند و انواع تصفیه مربوط به آب فرامعدنی شامل :

کلیه فراوریهای فیزیکی ، حرارتی ، شیمیایی یا ضد میکروبی ایمن و مناسب و مجاز است .
این فراوریها می توانند به تنهایی یا ترکیبی مورد استفاده قرار گیرند . هرنوع فرآوری ضد میکروبی انجام شده نباید ترکیبات اولیه آب را تغییر داده یا ترکیبات ثانویه در آب ایجاد نماید .

تعریف آب معدنی :

آبهای معدنی مستقیما از چشمه های طبیعی و یا نقاط حفر شده از طبقات زیر زمینی جریان دارند و حاوی نسبتهای متناسبی از املاح معدنی معین و عناصر می باشند ، اینگونه آبها در همان نزدیکی مظهر چشمه و با رعایت اصول بهداشتی بطری شده و برای مصرف حمل می شوند .

ترکیبات آب معدنی :

در آب معدنی ترکیباتی مانند نمک های ید و ترکیبات آرسینک و ترکیبات گوگرد دار و مواد رادیو اکتیو و نظیر آنها وجود دارد که در آب معمولی نیست .
آیا میدانید مزه آبهای معدنی در رابطه با املاح موجود در آنهاست . از آنجایی که ترکیبات قشر زمین در نقاط مختلف متفاوت می باشد . اینگونه است که ترکیبات آبهای معدنی با یکدیگر متفاوت خواهد بود . چنانچه آبهای کلروره سریک شور و آهن دار قابض و منیزیم دار تلخ می باشند و سرانجام آبهای سلیس دار دارای لمس چسبنده می باشند .
ذکر این نکته الزامی است که آبهای معدنی بطری شده بایستی به همان صورتی که از زمین خازج می شوند در اختیار مصرف کننده قرار گیرند ولی مسائلی مانند حذف آهن و گاز و اختلاط با مواد دیگر و یا مواد مختلف در برخی از کشورها به مورد اجرا در می آیند .

آیا میدانید املاح محلول در آب بسیار متنوع می باشند .

بطور طبیعی ، املاح گوناگون در آب حضور دارند ، ولی علاوه بر این املاح ، بعضی مواد شیمیایی در حین فرآوری به آب افزوده می گردد . از اینرو است که در پایان فرآوری و یا بطور کلی قبل از مصرف آب  باید از نظر کیفی کنترل شوند در مورد پاره ای از این موارد املاح شرح داده می شود .

کلسیم و منیزیم (Mg , Ca )

این دو فلز از مهمترین عناصر مورد نیاز بدن هستند و روزانه 35 درصد کلسیم و منیزیم مورد نیاز از طریق مصرف مواد غذایی جذب بدن می شود ، املاح این دو فلز موجب سختی آب هستند .

روی (Zn )

بدن انسان به عنصر روی نیاز دارد (حدود 10 میلی گرم در روز ) و این فلز از طریق ادرار و مدفوع دفع می گردد و در بدن انباشته نمی شود . مقادیر بیش از 5 میلی گرم در لیتر آن در اثر تولید هیدرات و هیدروکربنات روی آب طعم نامطبوعی ایجاد می کند ، وجود روی در آب آشامیدنی به سبب گالوانیزه بودن لوله های آب می باشد .

مس ( Cu )

مس در آبهای طبیعی در غلظتهای بسیار پایین وجود دارد ولی آبهای خورنده و آبهای اشباع از اکسیژن می توانند از لوله های آب مقداری مس در آب وارد نمایند . مقادیر زیاد مس در آب ، علاوه بر ایجاد طعم های نامطبوع باعث پیدایش لکه های سیاه ، روی کاشی و لباسهای سفید در حین شتشو خواهد بود . مقدار 1/0 ppm از مس در آبهای آشامیدنی مجاز می باشد . مس برای نوزادان به ازاء هر کیلو وزن بدن 0/1 mg/l ضروری است ولی مقادیر زیاد آن مضر بوده و باعث بیماری کبودی می شود .

آهن ( Fe )

آهن یکی از فراوان ترین عناصر موجود در طبیعت است و بعلت استفاده فراوان از لوله های انتقال و توزیع آب و با در نظر گرفتن خوردگی سریع آهن انتظار حضور آهن در آبهای شهری فراوان وجود دارد .
در آبهای سطحی ( حاوی اکسیژن ) آهن به نسبتهای کمتری موجود می باشد . ولی در آبهای زیرزمینی در غیاب اکسیژن محلول و وجود غلظتهای بالای در اکسید کربن حالت متفاوتی نسبت به آبهای سطحی به وجود می آید و غلظت آهن دراین نوع آبها نسبتا بالا می باشد . آهن همانند مس و روی در بدن انسان انباشته نمی شود و بدن انسان در تشکیل هموگلوبین خون به این عنصر نیازمند است ، بخصوص در موارد کم خونی و اواخر دوران بارداری زنان از طریق پزشک تجویز می شود. میزان آهن موجود در آب آشامیدنی تا مقدار ۰/۳ ppm آهن مجاز است غلظت بیش از ۰/۵ میلی گرم در لیتر آب شرب به آب طعم فلز می دهد .

سرب ( Pb )

سرب برخلاف مس و روی در بدن انسان انباشته می شود و متابولیسم بدن نیاز چندانی به این عنصر ندارد . سرب سبب بروز مسمومیت و بی اشتهایی و دردهای عضلانی می گردد و آن هم به سبب جایگزین شدن سرب به جای کلسیم در ترکیب استخوانهاست . علاوه براین سرب عملکرد آنزیمهای سازنده هموگلوبین را مختل می نماید و لذا منجر به کم خونی های حاد می گردد . حد مجاز آن 0/1 ppm در آب آشامیدنی می باشد .

آرسینک (As )

آبهای زیرزمینی حاوی آرسینک تا غلظتهای صفر میلی گرم بر لیتر می باشند . آرسینک همانند سرب در بدن انباشته می شود این فلز مسموم کننده می باشد . مصرف مداوم آبهای حاوی غلضتهای بالاتر آرسینک می توانند منجر به پیگمانتاسیون پوست و انواع گوناگون از بیماریهای گوارشی ، خون و کلیوی گردد . مقدار مجاز آن در آب 0/05 ppm است .

منگنز (Mn )

منگنز همانند آهن از بدن دفع می گردد ولی مقادیر بیش از حد آن غالبا در اثر مصرف مستمر وارد بدن می شود که منجر به اختلالات مغزی می گردد . املاح منگنز همانند آهن لکه های سیاه و قهوه ای بروی پارچه و کاغذ ایجاد می نماید . مطابق استانداردهای آب آشامیدنی مقدار منگنز 0/05 ppm مجاز می باشد .

کادمیم ( Cd )

کادمیم از جمله عناصری است که در بدن انسان انباشته می گردد . املاح محلول این فلز باعث سوزش جداره روده و معده می گردد . مطابق استاندارد آبهای آشامیدنی مقدار مجاز کادمیم 0/01 ppm می باشد .

جیوه (Hg )

این عنصر بسیار خطرناک و مسموم کننده است و متاسفانه با صنعتی شدن جوامع رو به افزایش است وجود این عنصر در آبهای آشامیدنی حتی در مقادیر فوق العاده ناچیز ممنوع می باشد .

سلنیوم (Se )

در آبهای طبیعی سلنیوم به مقدار بسیار کم وجود دارد . این عنصر در کبد و کلیه ذخیره می گردد . اگر در ناحیهای سنگ های حاوی سلنیوم وجود داشته باشد آب های آن ناحیه حاوی ۰۵/۰ تا 0/1 میلی گرم در لیتر سلنیوم می باشند . مقدار مجاز این عنصر در آبهای آشامیدنی ۰۱/۰ ppm می باشد .

آلومینیوم ( Al )

سولفات آلومینیوم ممکن است در فرایند فرآوری آبها مورد استفاده قرار گیرد . این فلز خوشبختانه مسمومیت زا نیست ، البته وجود عناصر آلومینیوم در آب برای بیماران کلیوی خطرناک می باشد و در مدت طولانی با رسوب در قشر مغز موجب بیماری آلزایمر میشود.

کروم (Cn )

این فلز در صنایع مختلف کاربرد دارد و مسمومیت زا نمی باشد .

سیانور ( CN )

سیانور از جمله آنیونهایی است که بندرت در آبهای سطحی و زیرزمینی مشاهده می گردد . ولی در پسابهای صنعتی می توان آن را جست مخصوصا در صنعت آبکاری ، این آنیون به شدت مسموم کننده می باشد .غلظت مجاز آن در آبهای آشامیدنی ۰۵/۰ ppm می باشد .

سولفات ها ( SO4 )

این آنیون به مقدار بسیار زیاد در آبهای سطهی و زیرزمینی مشاهده می گردد و ترکیبات آن شامل سولفات سدیم ، سولفات پتاسیم و سولفات منیزیم درآبهای آشامیدنی ایجاد طعم می نماید .آبهایی که حاوی مقادیر بالای سولفات سدیم و سولفات منیزیم هستند معمولا مزه گس و تلخی خواهند داشت . مقدار مجاز این آنیون در آب آشامیدنی 250 ppmمی باشد .

کلرورها ( CL )

این آنیون نیز همانند سولفات به مقدار بسیار زیاد در آبهای سطحی و آبهای زیر زمینی مشاهده می گردد . مقدار مجاز آن در آبهای آشامیدنی در حدود 300 ppm می باشد . ترکیبات آن شامل کلرور سدیم ، کلرور پتاسیم و کلرور منیزیم می باشند . چای یا قهوه تهیه شده با آبهای کلرور دار معمولا بد رنگ و بد طعم می باشند .

فلئور ( F )

فلئور یکی از آنیونهای تشکیل دهنده آب است . که در غلظتهای کم مفید ولی در غلظتهای بالا مضر می باشد .میزان فلئور در آبهای آشامیدنی برای سلامت دندانها 1 ppm می باشد . چنانچه سطح فلئورید آب بیش تر از 5/1 میلی گرم در لیتر باشد منجر به خط افتادن دندانها یا به عبارتی بیماری فلئورزیس و همچنین ناراحتی های استخوانی می گردد .

ید ( I )

معمولا در آبهای طبیعی مقادیر بسیار کمی ید ، وجود دارد . ولی در آبهای شور طبیعی مقدار آن چشم گیر می باشد . در صنایع مختلف از ید به عنوان ضد عفونی کننده قوی مصرف می شود . و یکی از موارد مصرف آن به عنوان ضد عفونی کننده استخرهای باشد .
اگر چه مصرف ید که یکی از عناصر مورد نیاز غذه تیروئید در ساختن تیروکسین است در آب آشامیدنی مفید است ولی گاها سبب بروز حساسیت می گردد لذا در سالهای اخیر ید به همراه نمک طعام تجویز می گردد . زیادی ید در بدن منجر به بیماری یدیسم که علائم اولیه آن جاری شدن آب دهان ، بینی و چشم است .

آمونیاک ، نیتریت و نیترات

وجود ترکیبات ازته چون آمونیاک ، نیتریت و نیترات که به وسیله آزمایشات شیمیایی مشخص می شوند ممکن است در رابطه با وجود جرم های بیماری زا در آب باشد که دارای ارزش فراوان در روشن ساختن کیفیت آب می باشد . مواد ازت دار به شیوه های مختلف نظیر تماس منابع آب با فاضلاب و یا تماس آب با آبهای شستتشوی زمینهای کشاورزی در رودخانه و همچنین از طریق اکسیداسیون مواد آلی ازت دار نظیر پروتئینها منجر به تولید ازت می شوند . آمونیاک حاصل شده نیز پس از مدتی به نیتریت اکسید شده و نیتریت هم به نیترات تبدیل می گردد .وجود نیترات و نیتریت در آبهای آشامیدنی بر حسب میلی گرم در لیتر ازت ، نباید بیش از 10 باشد .
با توجه به مطالب ذکر شده ،توصیه می شود آب معدنی را جایگزین آب آشامیدنی(فرامعدنی) نکنید .
کارشناسان و محققین با توجه به فواید املاح معدنی موجود در آب معدنی مصرف آن را بطور دائمی توصیه نمی کنند . با توجه به اینکه آبهای معدنی با میزان املاح موجود در آنها طبقه بندی میشود و هر یک از این املاح و ترکیبات مزه ویژه ای به آب معدنی می بخشند ، لذا مصرف هرنوع از این آبهای معدنی برای افراد با ویژگی های فیزیولوژیکی خاص توصیه می گردد و استفاده دائم از آبهای معدنی برای افراد مبتلا به امراض خاص ( از جمله ناراحتی های کلیه ،مثانه و مجاری مستعد سنگ سازی ) منجر به خطر افتادن سلامتی می گردد و سنگ سازی بدن به دلیل غلظت املاح تسریع می شود .
نتیجه گیری :مطالب فوق با استناده به انجمن تغذیه بریتانیا و تاییدات علمی پروفسور سریری عضو هیئت علمی دانشگاه گیلان اعلام می دارد :
آب معدنی دارای املاح فراوان است اما استانداردهای خاص خود را دارد که در هر کشور متفاوت است و در صورت عدم رعایت این استانداردها توسط شرکتهای تولید و بسته بندی کننده نمی توان در سلامت آن اطمینان حاصل نمود .
همچنین بایستی توجه داشت از لحاظ میکروبیولوژیکی و شیمیایی ضوابط بهداشتی حاکم بر آب آشامیدنی (فرامعدنی) به مراتب سخت تر از آب معدنی می باشد و ضمنا در مورد فراوری های مجاز انجام شده بر روی آب آشامیدنی می توان گفت ، مجاز به استفاده از روش های فراوری مختلف خواهند بود تا آب آشامیدنی ، منطبق با جداول استاندارد گردد و لیکن در مورد آب معدنی شرایط اینگونه نمی باشد . به عنوان مثال حدود مجاز ذکر شده در مطالب فوق مربوط به آبهای آشامیدنی (فرامعدنی) می باشند .

نکته آخر : آب معدنی امروز به عنوان یک نوشیدنی علاوه بر آب آشامیدنی روزانه تلقی می گردد و به عبارتی مصرف روزانه نخواهد داشت و این هم به دلیل فراوانی املاح معدنی آن می باشد .

دانستنی های جالبی در زمینه ی آبهای بطری شده :

منشا آب های زیر زمینی:

آب چشمه - آبهای فوران کننده – آب چاه و قنات .

عناصر کمیاب موجود در آب :
آلومینیوم- برم - مس - فلئور - ید – آهن – منگنز و روی البته مواد رادیو اکتیو جزو عناصر کمیاب موجود در آب هستند .

شاید دانستن نکته ای راجع به سختی آب برای شما جالب توجه باشد :
شواهد آماری بسیاری حاکی از آن است که ما بین سختی آب آشامیدنی تا حوالی 175 میلی گرم در لیتر و کاهش احتمالی وقوع برخی انواع بیماری های قلبی رابطه ای وجود دارد این شواهد بیانگر این مطلب است که نرمسازی آب های آشامیدنی اثرات نا مطلوبی در سلامتی افراد دارد . پاره ای از روش های نرمسازی از جمله استفاده از رزینهای کاتیونی منجر به افزایش سدیم آب می گردد که این موضوع می تواند برای افراد دارای بیماری های قلبی و کلیوی نامطلوب باشد.

گاز موجود در نوشابه های غیر الکلی:

نوشابه های غیر الکلی حاوی 86 تا 92 درصد آب ، 14 – 7 درصد مواد شیرین کننده غذائی و در صورت وجود دی اکسید کربن ، اسید و مواد طعم دهنده می باشد این نوشابه ها ممکن است دارای مواد دیگری مثل رنگهای طبیعی یا مصنوعی یا مواد نگهدارنده شیمیایی نیز باشند . نوشابه های فاقد co2 ممکن است حاوی آب میوه و ویتامین c باشند .

صدای فش فش (fizzing) به هنگام باز شدن درب بطریهای نوشابه :

این صدا ناشی از خروج دی اکسیدکربن از محلول است ، جالب اینجاست وقتی به نوشابه یخ اضافه می کنیم این صدا تشدید می شود . چون یخ نیز حاوی مقداری co2 است

میزان دی اکسیدکربن در آب های سطحی و زیرزمینی :

این میزان برای آبهای سطحی معمولاً کمتر از pp m 10 در حالیکه در آب های زیر زمینی عمیق تر بیش از 100  ppmاست .

شاید دانستن مواد معلق موجود در آب برای شما خالی از لطف نباشد :
باکتریها ، گل و لای ، روغن ، جلبک ها ، مواد ریز کلوئیدی از جمله مواد معلق موجود در آب می با شند . آیا می دانید کلیه این مواد معلق موجود در آب طی فراوری در آب آشامیدنی حذف میگردد و این امر در مورد آب آشامیدنی الزامی میباشد ولیکن در مورد آب معدنی شرایط اینگونه نیست .

علت کدورت آب :

ناخالصی های آب ، مواد غیر محلول آب ، مواد ارگانیک ، خاک ، برگ ، پلانگتونها و ارگانیسمهای میکروسکپی موجب کدورت آب می شوند. آب ها بی رنگ نیستند آنها رنگ دارند ولی محسوس نیست رنگ آب ها ناشی از مواد در حال گندیدن زمین و یا وجود آهن و منگنز می باشد

در کل آب معدني ، زياد نخوريد

معمولا برای ضدعفونی کردن این نوع آب‌ها از روش کلر زدن استفاده نمی‌شود و در عوض از روش‌های فیلتراسیون، ضدعفونی کردن با ازن و اشعه مادون قرمز استفاده می‌شود که احتمال دارد در هنگام کاربرد نامناسب برخی اشعه‌ها، ترکیبات مضر بطری به درون آب منتقل شده و زمینه افت املاح آب را فراهم سازد.
از طرفی نوشیدن همیشگی و دائم آب‌های معدنی به سبب وجود نیترات، نیتریت، سرب، کادمیوم و جیوه برای سلامتی زیان‌بخش هستند لذا با توجه به این که دریافت نیترات و نیتریت از طریق استفاده از غذاهای حاضری معمولا در رژیم غذایی افراد بالاست و همچنین به دلیل آن که برخی از این آب‌ها بویژه انواعی که از آب‌های پایین‌دست تهیه می‌شوند، در معرض آلوده شدن به فاضلاب، انواع کودها و آفت‌کش‌ها و نیز فلزات سنگین هستند، لذا مصرف زیاد آب معدنی توصیه نمی‌شود. نکته دیگر آن که درصد املاح برخی از آب‌های معدنی بیش از حد نیاز بوده، بنابراین می‌تواند خطر بروز سنگ کلیه را در افراد مستعد افزایش دهد.

چند توصیه از مصرف بیش از حد آب معدنی‌های گازدار بپرهیزید؛ چراکه گاز دی‌اکسیدکربن می‌تواند به مینای دندان صدمه زده و برای افراد دچار ریفلاکس و نفخ مخاطره‌آمیز باشد.
از خرید آب معدنی‌های یخ‌زده یا بطری‌هایی که پشت شیشه مغازه‌ها در مجاورت تابش مستقیم نور خورشید هستند،اجتناب کنید؛ چرا که درجه حرارت‌‌های بسیار بالا و پایین می‌تواند موجب انتقال ترکیبات مضر بطری به درون آب شوند و زمینه افت املاح آب را فراهم سازد لذا اگر در هنگام نوشیدن این نوع آب‌ها مزه‌های عجیب و طعم پلاستیک را احساس کردید،مطمئن باشید که حلال‌‌های شیمیایی دیواره بطری در آب حل شده‌اند.
از پر کردن مجدد بطری‌های آب معدنی با‌ آب شهری یا موادی مثل آبغوره، ترشی، سرکه و آبلیمو خودداری کنید؛ چرا که مواد اسیدی و بازی می‌توانند با دیواره قوطی‌های پلاستیکی فعل و انفعالات نامطلوبی ایجاد کرده و موجب سمی و سرطان‌زا شدن محصولات داخل بطری شوند.

خواص درمانی آب‌های معدنی ایران

آب مهم‌ترین ماده ساختمانی بدن انسان است زیرا ۷۰ درصد وزن بدن یک شخص بالغ را آب تشکیل می‌دهد به عبارت دیگر بدن یک انسان بالغ مخزنی است که معادل ۵۰ ـ ۳۰ لیتر آب دارد و چنانچه ۱۵ تا ۲۰ درصد از آب بدن از دست برود مرگ انسان فرا می‌رسد.

آب بدن در سه قسمت قرار دارد:

 
۱) آب داخل سلولی یا ساختمانی
۲) آب پلاسمائی یا آب روان
۳) آب بین سلولی یا ذخیره

● منشأ بدن از دو طریق می‌باشد:
▪ آب خارجی یا غذائی: یعنی آبی که به شکل مایعات آشامیدنی و یا موجود در غذاهاست.
▪ آب داخلی یا متابولیک: یعنی آب حاصل از واکنش‌ها و ترشحات متابولیک، به‌علاوه، مقداری از آب ترشحات هاضمه و ادرار گلومری (در کلیه) مجدداً جذب می‌شود که تبادلات میانی نام دارد. در انسان یک لیتر آب پس از ۲۵ دقیقه کاملاً جذب شده و پس از ۵۰ ـ ۴۰ دقیقه کاملاً دفع می‌شود.

● خواص مهم آب و آب درمانی
ـ رفع تشنگی و تنظیم تعادل آب در بدن.
ـ کمک به دفع سموم از بدن از راه ادرار و عروق.
ـ کاهش درجه حرارت بدن درتب (به‌علاوه در تب موجب دفع سموم و شستشوی دهان و معدن می‌شود).
ـ کمک به دفع عفونت‌ها و سنگریزه‌های کلیه و مجاری ادرار.
ـ افزایش مصرف اکسیژن و افزایش دفع ازت و گوگرد در ادرار.

● روش‌های کاربرد آب در پزشکی
▪ برای درمان کم آبی بدن معمولاً پزشکان از روش‌های زیر استفاده می‌کنند:
ـ آب ساده خوراکی را زیاد به بیمار می‌خورانند.
ـ آب نمکی یا قندی تزریقی به‌نام سرم قندی ـ نمکی را به بیمار از طرق مختلف تزریق می‌نمایند.

● شناسائی آب
اصولاً آب طبیعی معمولی برای تغذیه بدن انسان بسیار ضروری است و در صورتی که دارای خواص پزشکی باشد به‌نام آب معدنی گرم به مصرف درمان می‌رسد.

 
● گازهای محلول در آب
آب آشامیدنی سالم برای انسان باید دارای مقداری هوا باشد که این هوا خود حاوی اکسیژن، ازت و... است. هر یک از این گازها عملی به خصوص در آب دارند. آبی که دارای مقدار فراوانی اکسیژن است از نظر بهداشتی دارای اهمیت فراوانی بوده، ولی از نظر خوردنی مشکلاتی را تولید می‌کند. مثلاً در لوله‌های فلزی رسوباتی را ایجاد می‌نماید.

● مصرف آب‌های معدنی

 
▪ درمان با آب‌های معدنی
استفاده از آب‌های معدنی، تاریخی بسیار کهن دارد ولی استفاده علمی از آب‌ها پس از شناخت اثرات درمانی آنها در قرن اخیر تحقق یافته است. آب‌های معدنی به روی بدن انسان و یا مخصوصاً نواحی ویژه‌ای از بدن دارای اثراتی می‌باشد که این اثرات در هنگام مصرف مستقیم از آب چشمه (یعنی اولین نقطه‌ای که آب معدنی ظاهر می‌شود) شدیدتر می‌باشد. آب‌های معدنی که در نقاط مختلف وجود دارد هر کدام اثر ویژه مربوط به همان آب را دارد زیرا ترکیبات هر آب معدنی ویژه همان منطقه است که ظاهر شده است مثلاً:

ـ آب‌های سولفات کلسیم سرد، خاصیت افزاینده ادرار دارد که در اصطلاح پزشکی به آن مدّر گویند.
ـ آب‌های سولفاته سدیم و منیزیم، ملیّن است یعنی با خوردن آن یبوست بیمار برطرف خواهد شد.
ـ آب‌های بیکربنات سدیم مؤثر بر حالت تعادل اسیدی (سرد مزاجی) و بازی (گرم مزاجی) اعضاء خواهد بود.
ـ آب‌های سولفوره سدیم رادیو اکتیو گرم، برای درمان بیماری‌های تنفس مفید است.
ـ آب‌های سولفوره سدیم رادیو اکتیوگرم، برای درمان بیماری‌های تنفس مفید است.
آب‌های رادیو اکتیو موجب فعالیت و ترمیم سلول و بافت‌های بدن شده، باعث ازدیاد کلسیم‌سازی گشته و می‌تواند رگ‌های خونی بدن را گشاد نموده مدّر باشد و نهایتاً آرام بخش و باکتری‌کش است.

باید دانست که در استفاده از آب‌های معدنی علاوه بر ترکیب آب عوامل دیگری چون آب هوای منطقه و ارتفع و روش درمان و شرایط در درمان بیماران مؤثر می‌باشد. به‌طور کلی یک دورهٔ درمان را نبایستی به‌عنوان یک گردش و تفریح تلقی کرد بلکه بیمار بایستی طبق برنامه منظم دورهٔ درمان، دوره بعد از آن را طی نماید ولی نکته مهم و قابل توجه آن است که گاهی در طی درمان با آب‌های معدنی ممکن است برای بیمار یک مرحله (بحران آب معدنی) رخ دهد که بیمار دچار ناراحتی‌هائی می‌شود اما در شرایطی که پزشک تشخیص دهد نباید درمان را قطع کنند و لذا باید درمان با احتیاط ادامه داده شود. امروزه یک ایستگاه، سرچشمهٔ آب معدنی‌ای را به‌صورت ”شهر پزشکی“ در نظر گرفته و بیماران را با نظارت دائم پزشک معالجه می‌کنند. این کانون‌های پزشکی در کشورهای فرانسه، ایتالیا، آلمان، اروپای شرقی و روسیه نیز وجود داشته و مردم به خوبی از آنها استفاده می‌نمایند.

▪ موارد منبع استفاده از آب‌های معدنی
با وجود منافعی که مصرف آب‌های معدنی دارد توصیه شده است که برای بیماران زیر مصرفش ممنوع باشد:

بیماران مسلول، سرطان‌ها، بیماری‌های قلبی، پیری زودرس، زخم‌های دائمی، بالا بودن فشار خون ورم کلیه (نفریت) و...

▪ روش‌های درمان
در درمان با آب‌های معدنی که هر دورهٔ درمان به‌طور متوسط سه هفته است از تمام امکانات دیگر نیز استفاده می‌شود که عبارتند از: پزشک متخصص که در همان منطقه بر بیماران نظاتر دارد، آرامش محیط، نظم زندگی روزانه، وسایل ورزش در هوای آزاد، رژیم غذائی مناسب، روش‌های متفاوت درمان که برای هر بیمار ویژه بیماری اوست مثال: نوشیدن آب، حمام، دوش آب، شستشو، تزریق، استفاده از گاز و بخار، گل‌های طبی و روش‌های جنبی دیگر .

● درمان با آب دریا (تالا سوتراپی)
تالاسوتراپی عبارتست از مجموعه اعمالی که با آب دریا و موارد دیگر مجاور آن مانند جلبک‌ها، گل‌ها، ماسه‌ها لجن‌های نمک‌زار حتی هوا انجام می‌پذیرد. آب دریا در مرحله اول آبی است و نمک‌دار، و دارای محیطی محتوی گیاهان دریائی و جانوران دریائی به‌ویژه جلبک‌ها و پلانکتون‌ها. آب‌ و هوای دریائی در ابتدا محرک قوا و سپس نیرو بخش و نیز آرمبخش به‌ویژه در ارتفاعات مجاور دریا میباشد. در کنار دریا استفاده از اشعه خورشید (آفتاب درمانی) و هوا درمانی به روی پوست بدن عملاً امکان‌پذیر می‌باشد، که لازم است هنگام استفاده از آن تدریجاً میزان آن را اضافه کنند. داخل شدن در آب دریا در ابتدا باعث انقباض رگ‌های خونی در سطح بدن و لرزش به سبب سرما گشته و سپس انبساط رگ‌ها شروع می‌شود دستگاه گوارش و تنفس تحریک شده سرانجام افراد احساس بهتر شدن می‌کنند به‌طور کلی نباید در هر روز بیش از یکبار و هر روز بیش از ۵۱-۱ دقیقه از آب تنی در آب دریا استفاده کرد. استفاده از آب دریا می‌تواند زیر نظر پزشک متخصص به‌صورت نوشیدن، تزریق، روش، ضماد و... باشد. باید دانست حمام گل دریائی برای درمان بیماری‌هائی چون بیماری رگ‌های لنفاوی، نرمی استخوان (راشیتیسم)، برخی از انواع سل‌ها، فلج‌ها، چاقی و... مفید است. ولی نکته قابل توجه این است که افراد عصبانی و افرادی که به بیماری‌های حاد و سل سرطان دچار هستند باید از اقامت در کنار دریا صرف‌نظر نمایند.

● چشمه‌های آب معدنی ایران
علاوه بر مطالعه پژوهش‌گران خارجی در سال ۱۳۸۲ به موجب طرحی توسط سازمان برنامه مطالعه‌ آب‌های محلات و اردبیل به مرحله اجراء درآمد. مطالعات و پژوهش‌هائی که توسط اساتید و دانشمندان دانشکده داروسازی دانشگاه تهران انجام شده است. نشان میدهد که در سراسر ایران حدود ۴۰ منطقه و بیش از ۵۳۰ چشمه آب معدنی وجود دارد که بیشتر در دو رشته کوه اصلی البرز و زاگرس پراکنده هستند.

▪ آبعلی ـ آب البرز
انواع شیمیائی: کلسیم بیکربنات سولفات و منیزیم، دارای گاز و آهن درجه حرارت: ۵۱ درجه، خواص درمانی: صفرا آور، درمان کم خونی، افزاینده ادرار، درمان ناراحتی کبد.
▪ آبعلی ـ هراز
انواع شیمیائی: کلسیم بیکربنات سولفات و منیزیم، دارای گاز و آهن درجه حرارت: ۵۱ درجه، خواص درمانی، صفرا آور، درمان کم خونی، افزاینده ادرار، درمان ناراحتی کبد.
▪ آبعلی ـ هراز
انواع شیمیائی: بیکربنات مخلوط، دارای گاز و آهن. درجه حرارت ۱۵ درجه، خواص درمانی: ناراحتی دستگاه گوارش، تنظیم متابولیسم مواد قندی، پروتئین‌ها، کلسترول، اسیداوریک.
▪ آذر شهر ـ تاپ تاپان
انواع شیمیائی: کلسیم بیکربنات و منیزیم، دارای گاز و آهن. درجه حرارت: ۱۷ درجه، خواص درمانی: در صورتی که با روش صحیح و بهداشتی تهیه شود قابل خوردن است، برای درمان بیماری‌های دستگاه گوارش مفید است، برای درمان کم خونی نیز مفید بوده اشتهاآور است.
▪ آذرشهر ـ تاپ تاپان
انواع شیمیائی: کلسیم بیکربنات و منیزیم، دارای گاز و آهن. درجه حرارت: ۱۷ درجه، خواص درمانی: در صورتی که با روش صحیح و بهداشتی تهیه شود قابل خوردن است، برای درمان بیماری‌های دستگاه گوارش مفید است، برای درمان کم خونی نیز مفید بوده اشتهاآور است.
▪ آمل ـ استراباکو
انواع شیمیائی: کلسیم بیکربنات سولفاته، فاقد گاز و آهن. درجه حرارت: ۲۳ درجه، خواص درمانی: مدّر حمام کردن در آن آرام‌بخش بوده و برای دستگاه گوارش مفید است.
▪ آمل ـ اسک
انواع شیمیائی: کلرید بیکربنات آغشته به کلسیم و گوگرد، فاقد گاز و آهن. درجه حرارت: ۵۲ ـ ۲۳ درجه، خواص درمانی: برای درمان ناراحتی‌های دستگاه تنفس، گوارش بیماری‌های پوستی، روماتیسم مزمن، و برای عفونت‌های دستگاه تناسلی زنان مفید بوده و صفراآور است.
▪ آمل ـ عمارت
انواع شیمیائی: کلسیم بی‌کربنات، دارای گاز، فاقد آهن درجه حرارت: ۲ درجه، خواص درمانی: ناراحتی‌های معده، روده، کبد، پانکراس.
▪ اردبیل ـ آب چشم
انواع شیمیائی: کلرید بی‌کربنات آغشته به کلسیم، فاقد گاز و آهن. درجه حرارت: ۱۲ درجه خواص درمانی: حمام گرفتن با آن آرام‌بخش است.
▪ اردبیل ـ بوشلی
انواع شیمیائی: سدیم کلرید و کلسیم بی‌کربنات: فاقد گاز و آهن. درجه حرارت: ۴۰ درجه، خواص درمانی: دردهای عصبی، دردهای مفصلی، روماتیسم، مسکن و آرامبخش است.
▪ اردبیل ـ مبلیردره
انواع شیمیائی: کلسیم بیکربنات، فاقد گاز و آهن. درجه حرارت: ۲۰ درجه، خواص درمانی: دستگاه گوارش، معده، روده، پانکراس، کبد، مجاری صفراوی، بیماری‌های تغذیه.
▪ اردبیل ـ سردابه
انواع شیمیائی: کلسیم سولفات، فاقد گاز و آهن درجه حرارت: ۶۳ درجه، خواص درمانی: بیماری‌های دستگاه تنفس و گوارش به علاوه برای بیماری‌های پوستی، روماتیسم مزمن، و برای عفونت‌های دستگاه تناسلی زنان مفیده بوه و صفرا آور است. خواص درمانی مشابه آب‌های آمل ـ اسک  می‌باشد.
▪ اردبیل ـ تتورسو ـ قطورسو
انواع شیمیائی: کلسیم سولفات گوگردی، فاقد گاز و آهن. درجه حرارت ۱۴ درجه، خواص درمانی: مشابه آب‌های اسک  است.
▪ اردبیل ـ سرعین
انواع شیمیائی: کلرید بیکربنات آغشته به کلسیک، دارای گاز و فاقد آهن. درجه حرارت: ۱۲ ـ ۷۴ درجه، خواص درمانی: حمام گرفتن با آن آرام‌بخش است، برای درمان روماتیسم، دردهای عصبی مفصلی مفید است.

بهترست آب معدنی را سرچشمه ش استفاده کرد نه تو بطری های پلاستیکی تو آفتاب مانده!